Miðstjórn Alþýðusambands Íslands (ASÍ) lýsir yfir þungum áhyggjum vegna fjárlagafrumvarps ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur, sem lagt var fram í liðinni viku. Framganga ríkisstjórnarinnar, ekki síst í ljósi krefjandi aðstæðna sem forsendubrestur kjarasamninga hefur skapað, er með öllu óskiljanleg og kallar á viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar.
Launafólk gekk árið 2024 til hófstilltra langtímasamninga og tók á sig verulega ábyrgð til að stuðla að lækkun verðbólgu og vaxta. Það var gert gegn skýrum væntingum um að stjórnvöld, sveitarfélög og atvinnulíf myndu axla sinn hluta ábyrgðarinnar og gæta þess að grafa ekki undan markmiðum samninganna.
Það hefur ekki gerst.
Forsendur samninganna hafa verið sviknar, hver á fætur annarri. Gjaldskrár hafa hækkað, verðlag á vöru og þjónustu hefur rokið upp og ríkisvaldið hefur með eigin ákvörðunum lagt sitt af mörkum til þeirrar þróunar sem launafólk tók á sig byrðar til að stemma stigu við.
Frá því á vormánuðum, þegar allt stefndi í að forsendur kjarasamninga myndu bresta, hefur Alþýðusambandið lagt fram ítarlegar tillögur um viðbrögð og margoft lýst sig tilbúið til viðræðna við stjórnvöld. Sú afstaða er ekki sjálfgefin. Hún byggir á því mati að enn megi tryggja frið á vinnumarkaði, verja kaupmátt, ná niður verðbólgu og skapa forsendur fyrir lægri vöxtum ef allir aðilar bera ábyrgð.
Nú kastar ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hrísi í bálköstinn með skatta- og gjaldahækkunum á almenning allan sem að auki ganga þvert gegn þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar sjálfrar að ná fram lækkun verðbólgu.
Verkalýðshreyfingin hefur stutt markmið um að draga úr hallarekstri og stöðva skuldasöfnun ríkisins í skynsamlegum skrefum. En allt er nú lagt í sölurnar til að ná þessum markmiðum með hraði og kolrangri forgangsröðun, gjaldahækkunum, niðurskurði í velferðarþjónustu, rýrnun tilfærslukerfanna og skeytingarleysi gagnvart atvinnuleitendum í vaxandi atvinnuleysi. Gjaldskrár og krónutöluskattar munu almennt hækka um 5,2% um næstu áramót, langt umfram öll viðmið. Kílómetragjaldið hækkar um tæp 16%. Þessar hækkanir ganga beint út í verðlag og næra þannig verðbólguna.
Með breytingum á persónuafslætti og skattþrepum ætlar ríkissjóður að taka 3,1 milljarði króna meira af fólki í tekjuskatt en ella á sama tíma og húsnæðis- og barnabætur fylgja ekki verðlagi. Sú ákvörðun að láta þennan stuðning ekki fylgja verðlagsþróun kemur verst niður á ungu fólki og láglaunahópum sem taka á sig þyngstu byrðarnar af verðbólgu og háum vöxtum.
Algjör uppgjöf blasir við í húsnæðismálum; stofnframlög í almenna íbúðakerfinu verða dregin saman, vaxtabótakerfið er aflagt og endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna íbúðarhúsnæðis verður lækkuð.
Þetta gerist á sama tíma og húsnæðiskostnaður sligar þúsundir heimila, ungt fólk á sífellt erfiðara með að komast inn á húsnæðismarkað og skortur á hagkvæmu húsnæði er einn stærsti félagslegi vandi þjóðarinnar.
Miðstjórn ASÍ sér fátt í þessu frumvarpi sem gefur launafólki ástæðu til að ætla að langþráð markmið kjarasamninga um lækkun verðbólgu og vaxta sé í sjónmáli. Miðstjórn ASÍ harmar þessa framgöngu ríkisstjórnar Kristrúnar Frostadóttur og hvetur hana til að snúa af þessari braut og sýna að hún taki þau loforð sem gefin hafa verið launafólki alvarlega.
