Heilbrigðisráðherra hefur tilkynnt um 100% hækkun á komugjaldi sjúklinga í heilsugæslu þann 1. ágúst n.k. til að mæta vaxandi kostnaði við þjónustuna samfara lýðfræðilegum breytingum. Aldraðir, öryrkjar og börn greiða eftir sem áður ekkert komugjald. Auk þessa verður þann 1. september tekið upp sérstakt komugjald fyrir sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og talþjálfun sem verður utan við greiðsluþátttökukerfi heilbrigðisþjónustunnar og kemur því til viðbótar þeirri hámarksupphæð sem sjúklingar greiða fyrir þá heilbrigðisþjónustu sem fellur innan kerfisins. Þá boðar ráðherra að settur verði á starfshópur um endurmat á greiðsluþátttökukerfinu þar sem skoðað verði sérstaklega hvort tekjutengja skuli greiðsluþátttöku í heilbrigðiskerfinu.
Að velta vaxandi heilbrigðiskostnaði vegna öldurnar þjóðarinnar yfir á vinnandi fólk eru vond skilaboð í aðdraganda þess að mat verði lagt á forsendur kjarasamninga í lok næsta mánaðar og þá flóknu stöðu sem við blasir á vinnumarkaði. Hugmyndir um tekjutengingu þjónustugjalda fyrir grunnþjónustu hins opinbera eru varhugaverðar og auka hættuna á mismunun í aðgengi að þjónustu. Grundvallar velferðarþjónustu á að fjármagna í gegnum þrepaskipt skattkerfi en ekki með tekjutengdri gjaldtöku sem eykur jaðarskatta á vinnandi fólk og dregur úr gagnsæi og fyrirsjáanleika.
Aukin greiðsluþátttaka dregur úr jöfnuði í aðgengi
Bein greiðsluþátttaka sjúklinga í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu er einn þeirra þátta sem ræður hvað mestu um jafnt aðgengi að þjónustu fyrir alla hópa samfélagsins. Bein kostnaðarþátttaka sjúklinga hefur aukist á síðustu áratugum og hafa heilbrigðisútgjöld heimila aukist mun meira en heilbrigðisútgjöld hins opinbera. Ríflega 15% af öllum heilbrigðisútgjöldum hér á landi koma beint úr vasa sjúklinga. Fyrir um áratug var bein greiðsluþátttaka sjúklinga hér á landi sú hæsta á Norðurlöndunum að Finnlandi undanskildu en dregið hefur saman með löndunum, heldur dró úr beinni hlutdeild sjúklinga hér á landi á árunum 2021-2022 en sú þróun hefur snúist við að nýju og bein kostnaðarhlutdeild fór vaxandi á ný á árunum 2023-2024. Tölur um þá sem neita sér um heilbrigðisþjónustu vegna kostnaðar eru mun hærri hér á landi en í nágrannalöndunum.
Heilbrigðisútgjöld verði ekki fjármögnuð með aukinni gjaldtöku á sjúklinga
Árið 2017 voru gerðar gagngerar breytingar á greiðsluþátttökukerfi í heilbrigðisþjónustunni hér á landi þar sem sett var þak á kostnað sjúklinga vegna læknisþjónustu, rannsókna og þjálfunar, reglur um gjaldtöku einfaldaðar og jafnræði milli sjúklingahópa aukið. Þessar kerfisbreytingar voru til mikilla bóta og komu til móts við harða gangrýni m.a. frá ASÍ um óhóflegan kostnað langveikra og þeirra sem þurfa að jafnaði á mikilli heilbrigðisþjónustu að halda, sem áður var ekkert hámark á. Áfram eru lyf þó í sérstöku greiðsluþátttökukerfi og sálfræðiþjónusta, tannlækningar og ferðakostnaður þeirra sem sækja þurfa þjónustu um langan veg er meðal þess sem fellur utan kerfisins og bætist kostnaður vegna þessa því við hámarkskostnað innan almenna greiðsluþátttökukerfisins. Ein megingagnrýni ASÍ á nýtt greiðsluþátttökukerfi var sú að í því fólst í reynd fyrst og fremst tilflutningur á kostnaði á milli hópa, þar sem hópar sem nýta þurfa mikla heilbrigðisþjónustu eru betur varðir en gjaldtaka jókst hins vegar hjá öllum meginþorra notenda sem þurfa tilfallandi þjónustu. Heildarhlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskostnaði var þannig í heildina óbreytt og kostnaðarsöm þjónusta utan kostnaðarþaksins. Endurskoðun á greiðsluþátttökukerfinu er vel tímabær og full ástæða til að yfirfara og greina reynslu síðustu 10 ára. ASÍ lýsir sig nú sem áður reiðubúið til uppbyggilegrar þátttöku í slíkri vinnu en hafnar hugmyndum um að fjármagna grundvallar velferðarþjónustu með því að auka beina gjaldtöku á vinnandi fólk.
